{"id":2,"date":"2023-12-13T10:42:12","date_gmt":"2023-12-13T09:42:12","guid":{"rendered":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/?page_id=2"},"modified":"2023-12-14T07:07:47","modified_gmt":"2023-12-14T06:07:47","slug":"turystyka-chorzow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/turystyka-chorzow\/","title":{"rendered":"Turystyka Chorz\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Historia Chorzowa<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n


Miasto sk\u0142ada si\u0119 z wielu dzielnic, a ka\u017cda z nich ma swoj\u0105 histori\u0119. Najstarsz\u0105 dzielnic\u0105 Chorz\u00f3w Stary, powsta\u0142y z dawnej wsi Chorz\u00f3w. Mo\u017cliwe, \u017ce pierwsza wzmianka o wsi pochodzi ju\u017c z 1136 r. W 1257 r. wie\u015b lokowano na mocy aktu lokacji wystawionego przez ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa opolskiego. Tym dokumentem zezwala\u0142 on zakonowi bo\u017cogrobc\u00f3w miechowickich na lokacj\u0119 wsi na prawie niemieckim. Bo\u017cogrobcy wybudowali w\u00f3wczas szpital (przeniesiony w 1299 r. do s\u0105siedniego Bytomia) i kaplic\u0119. Na p\u00f3\u0142noc od wsi bieg\u0142 w tamtym czasie niezwykle wa\u017cny szlak handlowy prowadz\u0105cy z Wroc\u0142awia do Krakowa przez Bytom . Na prze\u0142omie XV i XVI w. w Chorzowie Starym wybudowano pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany: pod wezwaniem \u015bw. Marii Magdaleny. Od XVI w. na terenach wsi wydobywano rudy \u017celaza, o\u0142owiu i srebra, cho\u0107 prze\u0142omem by\u0142 rok 1787, gdy miejscowy proboszcz Ludwik Bojarski odkry\u0142 na terenie Chorzowa pok\u0142ady w\u0119gla kamiennego. Wybudowano kopalni\u0119 \u201eF\u00fcrstin Hedwig\u201d (pol. \u201eKsi\u0119\u017cna Jadwiga\u201d) b\u0119d\u0105c\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 parafii. 15 stycznia 1788 roku kopalni\u0119 wizytowali hr. Friedrich Wilhelm von Reden oraz przysi\u0119g\u0142y g\u00f3rniczy Salomon Isaac. Po tej i kilku nast\u0119pnych wizytach zapada decyzja o eksploatacji z\u0142o\u017ca. Poniewa\u017c tereny by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 klasztorn\u0105, poprzez intryg\u0119 i nacisk na prepozyta klasztoru dosz\u0142o do odkupienia terenu za kwot\u0119 30\u201350 talar\u00f3w. W 1810 r. na mocy zarz\u0105dzenia Fryderyka Wilhelma III maj\u0105tek klasztorny sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa pruskiego. Do dnia dzisiejszego ze wsi Chorz\u00f3w zachowa\u0142 si\u0119 jedynie cz\u0119\u015bciowo XIII-wieczny wiejski uk\u0142ad ulic i kilkana\u015bcie budynk\u00f3w charakterystycznej zagrody wiejskiej (przy placu \u015bw. Jana).<\/p>\n\n\n\n

Powstanie Kr\u00f3lewskiej Huty<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zal\u0105\u017ckiem miasta by\u0142a osada, koncentruj\u0105ca si\u0119 wok\u00f3\u0142 za\u0142o\u017conej w 1799 roku z inicjatywy hrabiego Fryderyka Redena K\u00f6nigsh\u00fctte (pol. Huta \u201eKr\u00f3lewska\u201d, p\u00f3\u017aniejsza Huta \u201eKo\u015bciuszko\u201d). Do dzisiaj zachowa\u0142o si\u0119 6 dom\u00f3w z datowanego na ok. 1800 rok osiedla robotniczego przy obecnej ulicy Kalidego. Od lat 20. i 30. XIX wieku na terenie obecnego miasta powsta\u0142y kolejne kolonie robotnicze. Prywatna kolonia Erdmanswille, za\u0142o\u017cona przez przedsi\u0119biorc\u0119 Erdmanna Sarganka w miejscu i okolicy obecnej ul. Wolno\u015bci, g\u0142\u00f3wnego traktu handlowego, postrzeganego dzi\u015b jako centrum miasta, powstawa\u0142a w latach 1826\u20131830 na terenie, kt\u00f3ry jeszcze do 1824 roku by\u0142 poro\u015bni\u0119ty lasem. Czynnikiem rozpraszaj\u0105cym w formowaniu si\u0119 przysz\u0142ego uk\u0142adu urbanistycznego miasta by\u0142a kopalnia w\u0119gla \u201eKr\u00f3l\u201d (niem. \u201eK\u00f6nig\u201d), za\u0142o\u017cona jeszcze w 1791 roku (p\u00f3\u017aniejsza kopalnia \u201ePrezydent\u201d, zlikwidowana w 1993 roku). Wprawdzie jeden z pierwszych szyb\u00f3w uruchomiono w dzisiejszym centrum miasta, ale z biegiem czasu wydobycie wymaga\u0142o dr\u0105\u017cenia odleg\u0142ych od siebie szyb\u00f3w wydobywczych na czterech polach g\u00f3niczych, przy kt\u00f3rych powstawa\u0142y kolejne kolonie.<\/p>\n\n\n\n

Lata 1868\u20131918<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n


Decyzj\u0119 o nadaniu praw miejskich podj\u0119to dopiero 17 lipca 1868 roku. Na mocy aktu erekcyjnego kr\u00f3la pruskiego Wilhelma I po\u0142\u0105czono kolonie robotnicze i kilka gmin wiejskich w gmin\u0119 miejsk\u0105 o nazwie: Stadt K\u00f6nigshutte (pol. Miasto Kr\u00f3lewska Huta). Miasto liczy\u0142o w\u00f3wczas ok. 14 tys. mieszka\u0144c\u00f3w. Ich liczba zacz\u0119\u0142a jednak szybko rosn\u0105\u0107 osi\u0105gaj\u0105c w 1905 roku 66 tys. Na pocz\u0105tku XX w. Kr\u00f3lewska Huta mia\u0142a najwy\u017csz\u0105 g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku (w 1914 r. na 1 ha zabudowy przypada\u0142o ok. 366 os\u00f3b) i jako jedyne miasto na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku dwa ko\u015bcio\u0142y ewangelicko-augsburskie. Status powiatu miejskiego (niem. Stadtkreis) wi\u0105\u017c\u0105cy si\u0119 z wi\u0119ksz\u0105 samodzielno\u015bci\u0105 finansow\u0105 gmina uzyska\u0142a na mocy rozporz\u0105dzenia ministra spraw wewn\u0119trznych z 12 marca 1898 r., kt\u00f3re wy\u0142\u0105czy\u0142o miasto z powiatu bytomskiego. Miasto sta\u0142o si\u0119 w ten spos\u00f3b pierwszym na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku samodzielnym powiatem miejskim. Formalnie miasto zacz\u0119\u0142o dzia\u0142a\u0107 cztery miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej \u2013 po wy\u0142onieniu w wyborach komunalnych pierwszej rady miejskiej. W 1894 roku wybrukowanymi ulicami Kr\u00f3lewskiej Huty i Nowych Hajduk (od 1897 roku Chorzowa, a od 1899 roku G\u00f3rnych i Dolnych Hajduk) zacz\u0119\u0142y kursowa\u0107 tramwaje. W 1898 r. uruchomiono w Chorzowie (Starym) elektrowni\u0119, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej w okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 w Polsce (100 MW). Na prze\u0142omie XIX i XX w., w okresie najwi\u0119kszej \u015bwietno\u015bci Kr\u00f3lewskiej Huty, wybudowano szereg budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej: m.in. neogotycki budynek poczty (1892), Hotel \u201eGraf Reden\u201d (1901, obecnie Teatr Rozrywki) i Hal\u0119 Targow\u0105 (1905) o powierzchni 2600 m\u00b2. W tym czasie powsta\u0142y te\u017c liczne kamienice mieszcza\u0144skie, z kt\u00f3rych najbardziej reprezentacyjne wybudowano na najbogatszej ulicy miasta, Kaiserstrasse (obecna ul. Wolno\u015bci).<\/p>\n\n\n\n

2 stycznia 1919 r. dosz\u0142o w mie\u015bcie do gwa\u0142townych demonstracji robotniczych pod has\u0142em podwy\u017cek p\u0142ac. Nast\u0119pnego dnia wybuch\u0142y w mie\u015bcie strajki. Robotnicy zostali ostrzelani przez wojsko przed budynkiem inspekcji g\u00f3rniczej. Zgin\u0119\u0142o 17 os\u00f3b, a 21 robotnik\u00f3w zosta\u0142o rannych. 6 stycznia w mie\u015bcie wprowadzono stan obl\u0119\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

Okres mi\u0119dzywojenny<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n


W 1920 roku powsta\u0142 klub Ruch w Bismarkhucie (Hajdukach), dzi\u015b znany jako Ruch Chorz\u00f3w \u2013 jeden z najbardziej utytu\u0142owanych polskich klub\u00f3w pi\u0142karskich.<\/p>\n\n\n\n

Pomimo plebiscytu z dnia 20 marca 1921 roku, w kt\u00f3rym 74,5% mieszka\u0144c\u00f3w opowiedzia\u0142o si\u0119 za przynale\u017cno\u015bci\u0105 do Niemiec, w czerwcu 1922 roku miasto K\u00f6nigsh\u00fctte przy\u0142\u0105czono do Polski, nadaj\u0105c mu urz\u0119dow\u0105 polsk\u0105 nazw\u0119 Kr\u00f3lewska Huta. Miasto wesz\u0142o w sk\u0142ad autonomicznego wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego. Okres mi\u0119dzywojenny nie by\u0142 najlepszym czasem dla rozwoju tutejszego przemys\u0142u, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na z\u0142e stosunki handlowe z Niemcami (wojna celna), a tak\u017ce niekorzystne zmiany w\u0142asno\u015bciowe w zak\u0142adach przemys\u0142owych. W tych latach rozwija\u0142a si\u0119 w zasadzie tylko Pa\u0144stwowa Fabryka Zwi\u0105zk\u00f3w Azotowych (w 1933 roku po\u0142\u0105czona z zak\u0142adami w Mo\u015bcicach). Jeden z wydzia\u0142\u00f3w Huty \u201eKr\u00f3lewskiej\u201d (od 1936 roku pod nazw\u0105 \u201ePi\u0142sudski\u201d) przekszta\u0142cono w 1864 roku w Zak\u0142ady Przetw\u00f3rcze (p\u00f3\u017aniejszy \u201eKonstal\u201d, obecnie producent taboru szynowego w Polsce Alstom Konstal S.A.). Nazw\u0119 Chorz\u00f3w nadano miastu 1 lipca 1934 r., przy\u0142\u0105czaj\u0105c do Kr\u00f3lewskiej Huty gminy Chorz\u00f3w i Nowe Hajduki. Od 1 kwietnia 1939 r. na mocy ustawy Sejmu \u015al\u0105skiego cz\u0119\u015bci\u0105 Chorzowa sta\u0142a si\u0119 tak\u017ce s\u0105siednia gmina Wielkie Hajduki, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce wesz\u0142a w sk\u0142ad VI dzielnicy Chorzowa, nazwanej Chorzowem-Batorym.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia Chorzowa Miasto sk\u0142ada si\u0119 z wielu dzielnic, a ka\u017cda z nich ma swoj\u0105 histori\u0119. Najstarsz\u0105 dzielnic\u0105 Chorz\u00f3w Stary, powsta\u0142y z dawnej wsi Chorz\u00f3w. Mo\u017cliwe, \u017ce pierwsza wzmianka o wsi pochodzi ju\u017c z 1136 r. W 1257 r. wie\u015b lokowano na mocy aktu lokacji wystawionego przez ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa opolskiego. Tym dokumentem zezwala\u0142 on zakonowi bo\u017cogrobc\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48,"href":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2\/revisions\/48"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chorzow.turystyka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}